Święto Niepodległości, Warszawa 2026.11.11

Święto Niepodległości, Warszawa 2026.11.11

2026.11.11; godz. 8:58
Krajobrazowy Park Mazowiecki nieopodal rzeki
Świder.
"Zbiorowa mogiła
Powstańców Styczniowych 1863-1864 poległych
w walce z rosyjskim zaborcą. Cześć ich pamięci!"

2026.11.11; godz. 13:42
Warszawa, Al. Jerozolimskie na wysokości Dworca Śródmieście
w kierunku Ronda Dmowskiego.

2026.11.11; godz. 13:56
Warszawa, Al. Jerozolimskie na wysokości Dworca Śródmieście
w kierunku Ronda Dmowskiego.

"Uber. Walka o władzę" (Super Pumped: The Battle for Uber), aut. Mike Isaac, USA 2019, PL 2022, książka

"Uber. Walka o władzę" (Super Pumped: The Battle for Uber), aut. Mike Isaac, USA 2019, PL 2022, książka 

Lubię takie, tak napisane książki. Może dlatego, że odpowiada mi styl, warsztat prezentowany przez amerykańskich dziennikarzy, którzy gdy chodzi o biznes rodem z USA, zwykle są ich autorami.  Chętnie sięgam po nie, gdyż dostarczają wiedzy o najnowszych, często przełomowych dokonaniach w biznesie, lub/i nauce. Całkiem niedawno czytałem "Wszechmogący Amazon. Jeff Bezos i jego globalne imparium" (TU) i nie mniej ciekawą "Kod życia. Jennifer Doudna, edycja genów i przyszłość ludzkości" (TU). Na pozór różne, bo jedna traktuje o handlu druga o nauce, ale mające co najmniej jedną cechę wspólną: obie dotyczą dokonań przełomowych. Ponadto są napisane przez dziennikarzy, są podobnie sformatowane i tak samo fascynujące jak "Uber. Walka o władzę".

Wiemy czym jest Uber. Z grubsza wiemy jak zaczynał swą działalność w Polsce. Wiele lat temu w "Pulsie Biznesu" czytałem o niebotycznej kapitalizacji Ubera, która już wtedy oscylowała wokół 100 mld USD (obecna wartość to około 140,05 mld USD) i przekraczała wówczas wartość największych firm motoryzacyjnych w USA o kilka, kilkanaście mld USD. Firma będąca właścicielem aplikacji telefonicznej służącej do zamawiania taksówek była warta więcej niż największe amerykańskie koncerny samochodowe z ich fabrykami, produkcją, pozycją rynkową, siłą marki, dziesiątkami tysięcy zatrudnionych w nich pracowników... Jak to możliwe?! Co stało/stoi za niebywałym sukcesem firmy, która wchodząc do Polski wydawała się być głośnym, przez nikogo niechcianym intruzem? Co sprawiało, że gdy po przylocie na lotnisko Chopina 10-12 lat temu zamawiając Ubera, musiałem umawiać się z kierowcą, wówczas Polakiem, w konkretnym miejscu na szybki odbiór/odjazd, gdyż kierowca obawiał się wrogich, agresywnych reakcji właścicieli tradycyjnych taksówek? Dlaczego dzisiaj Uber "rządzi" nie tylko na warszawskim lotnisku, ale jest chyba numerem 1 wśród taksówek w większości miast nie tylko w Polsce, ale także w wielu innych krajach, na różnych kontynentach? 

Ta historia miała swój początek. To nie kto inny jak Apple dał życie Uberowi uzbrajając jeden z kolejnych modeli iPhona w moduł GPS. Wówczas założyciel i pierwszy szef Ubera - Travis Kalanick, poirytowany oczekiwaniem na taksówkę i brakiem informacji zwrotnej: jedzie, nie jedzie, kiedy i czy będzie, doznał iluminacji! Bang!! I stało się!

Nie będę streszczał książki :) Ta historia to połączenie sagi-thrillera o mocno kontrowersyjnym szefie, który używając wszelkich możliwych chwytów zbudował ponadnarodowy biznes wspierany przez amerykańskich polityków wszędzie gdzie postawił nogę, także w Polsce. To wiarygodny dreszczowiec napisany przez fachowca pracującego dla "The New York Times" specjalizującego się w nowych technologiach. Ten format właśnie: połączenie dziennikarstwa śledczego z dreszczowcem i zgrabnie opowiedzianą historią jednego z najbardziej rozpoznawalnych start-upów jest charakterystyczny dla wymienionych wyżej tytułów oraz całej kategorii literatury faktu, których autorami są amerykańscy dziennikarze.

Nie można oczekiwać, że którykolwiek z  autorów ujawni coś co jest tajemnicą, nieautoryzowaną wypowiedzią, poufnie zdradzonym sekretem. Ludzi, biznesy o których piszą są na tyle duzi, bogaci i bezwzględni, że nikt świadomie nie chce narazić się na kosztowne procesy. Dlatego TE książki, TE historie odsłaniające prawdę o działaniach opisywanych biznesów z pewnością nie ujawniają całej wiedzy, którą dysponują autorzy. Być może nawet są platformą do szerzenia fałszywych, przyjaznych dla konkretnych osób informacji. Być może ludzie, o których są te książki wykorzystują w kreatywny sposób ich autorów, aby przedstawić siebie w dobrym świetle. Może nawet autorzy książek świadomie współdziałają z bohaterami swoich publikacji. Nie zmienia to faktu, że "Uber. Walka o władzę" oraz inne książki tego formatu pisane przez amerykańskich zawodowców znakomicie się czyta.

Chociaż "Uber. Walka o władzę" koncentruje się na osobie Travisa Kalanicka i jego pretorianów, to uważny czytelnik znajdzie tam wiele odniesień do najnowszych technologii, które w połączeniu z psychotechniką, biznesową bezwzględnością na granicy i poza prawem umożliwiły wbrew licznym skandalom zbudowanie firmy Uber. TO się nie tylko dobrze czyta! TO daje także do myślenia, zwłaszcza wówczas, gdy pamięta się "legendę wejścia" Ubera na polski rynek, według której, przyjazna aplikacja na telefon miała "dać dorobić" polskim "emerytom", wspomagając ich w spłacie kredytów za samochód... Dzisiaj, po 12-stu latach legenda jest weryfikowana. Samochód z kogutem Uber prowadzi zwykle obcokrajowiec-wyrobnik często pracujący dla właścicieli "stajni" uberów, którzy zwykle także są obcokrajowcami... A warto wiedzieć, i o tym także jest w "Uber. Walka o władzę", że są kraje, które skutecznie ochroniły rodzimy biznes taksówkowy i można domniemywać, że tam taksówki prowadzą autochtoni, a podatki zasilają lokalne budżety. 

Ale o tym i mnóstwie innych, ciekawych, nawet pikantnych smaczków najlepiej będzie jak przeczytacie sami. Warto!

"Zobaczysz wszystko" (You Can See Everything), reż. Nathan Fielder, Lance Oppenheim, USA, 2026, film

"Zobaczysz wszystko" (You Can See Everything), reż. Nathan Fielder, Lance Oppenheim, USA, 2026, film

Sława tego filmu znacznie wyprzedziła jego polską premierę. Pełne zachwytu opinie krytyków dało się słyszeć we wszystkich mediach. Na mnie ten film nie zrobił AŻ TAKIEGO wrażenia. Oceniam go na 6/10 w skali filmweb, czyli - niezły.

Odbieram ten film jako rodzaj gry prowadzonej przez wszystkie zaangażowane w jego powstanie strony. Najciekawszą według mnie jest jego konstrukcja, która daje się porównać do kalejdoskopu, zabawki w postaci tuby, gdzie kolorowe szkiełka, zamknięte pomiędzy matowymi szybkami, wspomagane wbudowanymi wewnątrz lusterkami, po każdym obrocie tuby układają się w nowy, (chyba) niepowtarzalny wzór.

W filmie tymi szkiełkami są: wszyscy, których widzimy na ekranie, czyli Elizabeth Holmes plus całej jej otoczenie: mąż, rodzice itd., ekipa realizatorska, zatrudnieni przez twórców filmu zawodowi aktorzy. Widzowie są biernymi obserwatorami z okiem wpatrzonym w wizjer "tuby", którą obracają twórcy filmu tworzący na ekranie obrazy, których autentyzm jest wątpliwy, gdyż składają się nań nie szkiełka i koraliki, ale żywi ludzie, ze swoimi emocjami, próbujący przekonać widzów do swojej wersji przekrętu jakim była firma Theranos. Początek filmu przypomina Big Brothera (nigdy nie obejrzałem żadnego odcinka). Na oczach widzów rozgrywa się rodzaj psychodramy, gdzie wszyscy starają się przechytrzyć/wymanewrować wszystkich, starając się dowieść, lub zaprzeczyć niewinności E. Holmes. W kolejnej fazie film staje się bardziej kreacją niż czystym dokumentem. Tutaj jak sądzę górę biorą emocje twórcy-reżysera, jego postrzeganie osoby głównej bohaterki - E. Holmes oraz ciążąca (jak sądzę) konieczność "domknięcia" opowiadanej historii.

Przewrotność tego filmu zawarta jest już w samym tytule: "Zobaczysz wszystko". W rezultacie, po blisko trzygodzinnej projekcji "widząc wszystko" (jak u Big Brothera) nadal nie wiemy NIC, wychodzimy z kina z dziurą w głowie, poczuciem, że ktoś z nas nie dość, że zakpił, to jeszcze okradł z 3 godzin życia, bo niemal tyle trwa film. Jednym słowem kicha :)

No nie, nie jest AŻ tak źle. Z pewnością wielu osobom film będzie się podobał. Jednak wątpię, żeby to "podobanie" osiągnęło poziom wskazywany przez krytyków. Spotkałem się z wypowiedzią dająca filmowi 15/10...

I chociaż film pozostawił mnie z poczuciem niespełnienia to uważam, że warto jest go obejrzeć, chociażby po to, aby mieć własną o nim opinię. Tak, o filmie, bo Elizabeth Holmes pomimo obcowania z nią przez 3h filmu nadal pozostaje enigmą...

>>> Dla zainteresowanych przekrętem Theranos/osobą E. Holmes >> na HBO dostępny jest film dokumentalny „Wynalazczyni: Dolina Krzemowa w kropli krwi” (The Inventor: Out for Blood in Silicon Valley" [2019]) - widziałem, polecam; ponadto (w necie?) serial "Zespsuta krew" (The Dropout [2022]) oraz sporo filmów/filmików na YT, których NIE oglądałem.

"Lalka", reż. P. Maślona, PL 2026, Netflix, film

"Lalka", reż. P. Maślona, PL 2026, Netflix, film

Nie lubię i nie umiem oglądać seriali. Wiem, że są takie i tacy, którzy oglądają "na szybkim" i są w stanie poświęcić kilka i więcej godzin na obejrzenie np. całego sezonu za jednym dosiadem. Mam inaczej. Nie mam tej umiejętności/determinacji. Ta "Lalka" to 6 godzinnych odcinków. Obejrzałem ją wiosłując na ergometrze w ciągu bodaj około 3 tyg... Nie było źle, chociaż uważam, że prawdziwa jazda zaczyna się od  odcinka nr. 4 - więcej się dzieje, łatwiej jest wysiedzieć w łódce :)

Dałem "Lalce" 7/10 w skali filmweb, czyli dobry. Zaznaczam, że nie czytałem "Lalki" i nie widziałem wcześniejszych ekranizacji. Zatem nie dotyczy mnie lament wielu, którzy krytykują tę adaptację za niezgodność z tym, co napisał B. Prus. A przecież twórcy we wcześniejszych anonsach uprzedzali, że potraktowali oryginalny tekst z dużą swobodą, że efekt końcowy nie jest ekranizacją, ale interpretacją "na podstawie". Film w moim przekonaniu jest dobrze zrobiony/zrealizowany. T. Schuchardt, którego widziałem w kilku innych filmach jest znakomity. J. Barciak wypadł w porównaniu z T. Schuchardtem slabiej - gra "po bandzie". Wydaje się, że to wina bardziej reżysera niż aktora, co nie zmienia faktu, że rola jest przeszarżowana. Nie mniej dobra niż T. Schuchardt jest Maria Kania w roli służącej Marianny. Jej drugoplanowa kreacja to istna perełka, a scena ze świecznikiem... rzecz ku przestrodze :). A Bela? No cóż... Myślę, że jest OK, ale Sandra Drzymalska grająca tę rolę jest moim zdaniem w sposobie gry zbyt blisko szarży J. Barciaka. Nie zmienia to faktu, że film jest dobry.

Ortodoksi raczej nie dadzą się przekonać do netfliksowej interpretacji "Lalki". Jednak ci, którzy potraktują "Lalkę" jak zwykły film odrzucając stereotypy "kanonu", będą się dobrze bawić. 

"Linkin Park: UNSHATTER", USA, Korea, 2026, film

 "Linkin Park: UNSHATTER", reż. Joe Hahn, USA, Korea, 2026, film

Film traktuje o "sklejaniu" kapeli, która praktycznie rozpadła się po śmierci wokalisty Chestera Benningtona (2017) i dołączeniu do zespołu wokalistki Emily Amstrong. 

Daję mu 8/10, czyli bardzo dobry w skali filmweb. Uważam, że zasługuje na tak wysoką ocenę pomimo, że znaczną część filmu wypełniają wywiady/wyznania: ból i żal po śmierci Chestera, komplementowanie nowej front-twarzy jaką stała się wokalistka Emily. Być może na wysoką ocenę ma wpływ obejrzenia filmu w technologii 4DX (Cinema City Arkadia). Zdjęcia z koncertu w Sao Paulo oraz sesja w studiu Warner Bros są znakomite. Doskonała jakość filmu (wysoka rozdzielczość), potężny dźwięk, energia wracającej do koncertowania kapeli i oczywiście sama muzyka - wbijają w fotel. 

Jest w filmie bardzo interesująca wypowiedź jednego z członków zespołu, która porównuje proces odbudowy (sklejania) kapeli do tradycyjnej japońskiej sztuki kintsugi. Rozbitą ceramikę skleja się, a widoczne pęknięcia i ubytki wypełnia się i podkreśla złotem otrzymując w efekcie nowe, oryginalne, unikalne dzieło sztuki...  

Do zachwytu niezbędne jest jak sądzę co najmniej tolerowanie głośnego grania, bo jest głośno i to bardzo. Ale także bardzo, bardzo dobrze, nawet w odbiorze niekoniecznie zagorzałego fana muzyki Linkin Park, jakim jestem. Energia nade wszystko! (TU) clip z udziałem Emily. Ten kawałek jest grany od dłuższego czasu przez jak sądzę wszystkie radiowe anteny. Uważam, że brzmi znakomicie, a Emily dodaje mu stosownej drapieżności i potężny ładunek energii. Na filmie, wdzianym w 4DX jest jeszcze lepiej :)

"Obcy" (L'étranger), reż. Francois Ozon, Francja, 2025, film

 "Obcy" (L'étranger), reż. Francois Ozon, Francja, 2025, film

Oceniam ten film na 3/10 w skali filmweb - słaby. Cóż, padłem ofiarą mojego sentymentu do czarno-białych zdjęć, teasera widzianego przed projekcją innego, także cz/b filmu ("Ojczyzna") oraz wysokimi ocenami "Obcego" na filmweb na poziomie 7 (dobry). Idąc do kina unikam czytania recenzji. Decyzja o wyborze konkretnego filmu wynika zwykle z ogólnego szumu medialnego, który zwykle towarzyszy głośniejszym pozycjom, lub z przypadkowych sygnałów/informacji, lub/i rekomendacji znajomych, które zwykle dotyczą filmów o mniejszej niż blockbustery sile rażenia. Zdarza się, że przed pójściem do kina weryfikuję te wskazania sprawdzając poziom ocen na filmweb; zasadniczo nie chodzę do kina na filmy z oceną poniżej 7.0. Potem, po seansie, zwłaszcza gdy moja ocena zasadniczo odbiega od tych filmwebowych sprawdzam, gdzie się mijamy: ja, krytycy, społeczność i gremia, które przyznały filmowi nagrody. 

W przypadku "Obcego" już po seansie dowiedziałem się, ze film dostał Cezara 2026 w kat. "najlepszy aktor drugoplanowy". Przypadła Pierrowi Lottin. Mnie także się podobał.  Przeczytałem także, że krytycy oceniający film na 7 rozpływają się głównie nad jego "wizualnym majstersztykiem". Rzeczywiście! Zdjęcia są znakomite! Świetnie się "Obcego" ogląda! Z zaciekawieniem pomieszanym ze zgrozą podąża się za pozbawionym empatii bohaterem, który "zabił Araba" (nie człowieka). I byłoby nawet nieźle, gdyby nie to, że opowieść wchodzi kolejno w fazę absurdu, tragikomedii, a na końcu (pseudo)egzystencjalnego bełkotu (moim zdaniem oczywiście). 

"Obcy" powstał na podstawie książki Alberta Camusa pod tym samym tytułem. Nie czytałem. Dobrą stroną filmu jest to, że nabrałem ochoty na jej lekturę. Właśnie pożyczyłem książkę z mojej biblioteki. Mam nadzieję poznać i być może zrozumieć to czego brakowało mi w filmie - motywy jakimi kierował się główny bohater "zabijając Araba". Może zdołam nadać zdarzeniom logiczny ciąg prowadzący do rozumienia przesłania stojącego za tą, na pozór jak sądzę, absurdalną opowieścią. 

Marek Stokowski - spotkanie autorskie w dniu 2026.10.15 - zaproszenie

Marek Stokowski - film plus spotkanie autorskie w dniu 2026.10.15 - zaproszenie

Film dokumentalny, którego bohaterem jest Marek Stokowski: Małe wielkie podróże”, zrealizowany przez reżyserkę i scenarzystkę Beatę Maliszkiewicz, jest już dostępny na platformie YouTube: >>>>>

https://www.youtube.com/watch?v=wldD2dQRfms .

"Ojczyzna" (Fatherland), reż. Paweł Pawlikowski, F/N/I/PL 2026, film

"Ojczyzna" (Fatherland), reż. Paweł Pawlikowski, F/N/I/PL 2026, film

Film jak wiadomo jest polskim kandydatem do Oscara. Po upublicznieniu tej informacji nie pozostało mi nic innego jak niezwłocznie obejrzeć i mieć własną opinię na temat filmu, za reżyserię którego Paweł Pawlikowski dostał Złotą Palmę w kategorii "najlepszy reżyser" w Cannes 2026. Zachętą do pójścia do kina na "Ojczyznę" był także udział w filmie Sandry Huller, która od pewnego czasu ma znakomitą passę, którą zwróciła moją uwagę kilka lat temu w filmie "Toni Erdmann".

Oceniam "Ojczyznę" na "dobry" czyli 7/10 w skali filmweb. Dorzucam jeszcze plus za znakomite zdjęcia, których czarno-biała wysublimowana estetyka stała się znakiem rozpoznawczym filmów P. Pawlikowskiego. Autorem zdjęć jest Łukasz Żal, autor zdjęć m.in. do "Idy" (TU), "Twój Vincent", "Zimna wojna", (TU) "Strefa interesów"(TU), "Hamnet" (te filmy widziałem), kontynuator znakomitych dokonań "polskiej szkoły opertaorskiej".  

No, ale ma być o filmie, a film to wypadkowa wielu elementów, nie same zdjęcia. O takich filmach jak "Ojczyzna" mówi się zwykle "interesujący"... To określenie pada zwykle wówczas, gdy nie wie się co powiedzieć, lub gdy film umyka łatwej, oczywistej klasyfikacji. "Interesujący" jest także wtedy, kiedy wiemy/czujemy, że jest w opowiadanej historii tajemnica, drugie, trzecie dno, trudne do zwerbalizowania, jednoznacznego wskazania jako myśl-przesłanie stojące za potrzebą stworzenia konkretnego dzieła. Nominalnie "Ojczyzna" opisuje historię powrotu do powojennych Niemiec (rok 1949) Tomasza Manna. Pisarz nagrodzony Noblem w 1929 roku za sagę "Buddenbrookowie", który opuścił Niemcy w 1933 roku emigrując do USA (jego żona była Żydówką), konfrontowany jest z powojenną rzeczywistością podzielonych Niemiec. Zaproszony do odwiedzenia ojczyzny występuje w wyznaczonej mu przez niewiadomych, nam widzom organizatorów,  roli celebryty dającego odczyty i wykłady o potężnym ładunku intelektualnym i humanitarnym. 

Ale w moim odbiorze podróż, w którym towarzyszy T. Mannowi jego córka Erika (rola S. Huller) nie jest głównym tematem filmu. Powodem powstania filmu jest moim zdaniem zadawane od zawsze i przez wielu pytanie: Jak to możliwe, żeby naród, który dał światu Goethego, Bacha, Beethovena, Kanta, Einsteina był w stanie dopuścić się niesłychanych okrucieństw, zbrodni, osiągając nieznany wcześniej rodzajowi ludzkiemu poziom zezwierzęcenia?  

Podróż luksusowym samochodem, w luksusowych warunkach jest de facto podróżą przez kraj, który stał się obcy i niezrozumiały dla samego Tomasza Manna. Jego wysublimowane, wycyzelowane passusy o poezji Goethego wygłaszane dla przypadkowych audytoriów trafiają w próżnię. Brzmią wręcz groteskowo wobec tego czym żyje, z czym się mierzy jego ojczyzna, jego naród, który dopuścił się czynów, o których Niemcy chcą zapomnieć. Ten, na nowo układany świat, nowy porządek, pozorny spokój zakłócany jest incydentami oskarżeń i wyrzutów o spolegliwość i służalczość wobec Hitlera i jego otoczenia. W filmie jest znakomita scena erupcji gniewu córki T. Manna wobec "reżimowego" aktora Gustafa Grundgensa, pieszczocha nazistów, którego popisową, wielką rolą był Mefisto w "Fauście" Goethego. (Postać/historia tego aktora stała się kanwą filmu "Mefisto" z fantastyczną, wybitną rolą Klausa Marii Brandauera. [ten film/tę rolę TRZEBA widzieć] Film powstał na podstawie powieści Klausa Manna SYNA Tomasza Manna; sam aktor G. Grundgen, był szwagrem autora książki - mężem Eriki Mann, najstarszej córki Tomasza Manna, tej z która pisarz podróżuje w filmie).  

Im dłużej trwa podróż pisarza-noblisty przez zdemolowane wojną, rozdarte Niemcy, tym większa staje się świadomość T. Manna o wielopoziomowej degradacji, której uległa jego ojczyzna. Na domiar złego dotyka go także rodzinna tragedia, której praprzyczyną było zwycięstwo ZŁA. (W wyborach w 1933 roku NSDAP i Hitlera wsparło 43,9% Niemców). Jesteśmy świadkami tragedii Tomasza Manna: Niemca, intelektualisty-noblisty, ojca... 

"Ojczyzna" jest filmem kameralnym wymagającym skupienia, "czytania" między wierszami. Filmem trudnym w odbiorze, ale... warto :)

"Vivaldi i ja" (Primavera), reż. Damiano Michieletto, FR/I 2025, PL 2026, film

"Vivaldi i ja" (Primavera), reż. Damiano Michieletto, FR/I 2025, PL 2026, film

Bardzo podobał mi się ten film. W mojej ocenie zasłużył na 8/10 w skali filmweb - bardzo dobry. Znakomite są zdjęcia, scenografia i oczywiście muzyka. Bardzo dobra, intrygująca jest fabuła. Wartka, opowiedziana w dobrym tempie osadzona w realiach obyczajowych i historycznych. Całość dopełnia wyważona postprdukcja, która moim zdaniem jest odpowiedzialna za znakomity kolor, zdjęcia w świetle świec, plus wysokiej jakości dźwięk. Dobry, włoski zespół nieznanych mi włoskich aktorek i aktorów dopełnia całość. (Oglądanie kinematografii innej niż amerykańska z nieznanymi aktorami niesie ze sobą powiew świeżości, wytchnienia, od znanych, ogranych twarzy). 

Jest w tym filmie praktycznie wszystko co powinno i może zachwycić każdego widza. Całość jest spójna, zwarta, momentami wręcz zachwycająca. Dość powiedzieć, że akcja filmu, pomimo, że nie jest to kryminał/sensacja/thriller zbudowana jest zgodnie z ogólnie znanym przepisem: "film powinien zaczynać się od trzęsienia ziemi, potem napięcie ma nieprzerwanie rosnąć". Iście hitchcockowski jest także utrzymywany praktycznie przez cały film stan oczekiwania na rozwiązanie opowiadanej historii. 

Zaletą filmu jest także wstrzemięźliwość jego twórców w dozowaniu środków wyrazu. Reżyser przede wszystkim dba o to, aby konsekwentnie opowiadać fabułę. Nie idzie na łatwiznę epatowania nadmiarem zdjęć Wenecji, w której dzieje się całość filmu. Z wyczuciem dozuje dość obfite, ale ciągle zostawiające widza w niedosycie, porcje muzyki. Pozwala sobie wraz z operatorem na chwilę fantazji pokazując "dworskie" zabawy, eksponując fantazyjne stroje, peruki epoki baroku, ale służy to także podkreśleniu potężnych podziałów klasowych w ówczesnym społeczeństwie. W warstwie wizualnej dostrzegłem jak mi się wydaje reminiscencje vermeerowsko-hamiltonowskie. Skojarzenia z obrazami Vermeera, zwłaszcza tymi "muzycznymi", gdzie pojawiają się instrumenty muzyczne i zdjęciami Davida Hamiltona nie są nachalne. Nie są kopiowaniem obraz/zdjęcie a kadr filmu 1:1.  Dotyczą klimatu, estetyki, kompozycji i faktu, że portretowane przez mistrza z Delft były głównie kobiety, a w przypadku prac Davida Hamiltona młode kobiety, jak te filmie, stanowiły centralny obiekt jego zdjęć i filmów.

Podobnie jest z muzyką. Jest jej dużo, jest wspaniała, ale twórcy ponownie nie idą na skrót, łatwiznę. Tytułową, popularną "Wiosnę" z mocno eksploatowanych "Czterech pór roku" słychać tylko "pod" napisami końcowymi. Film wypełniają sonaty, koncerty i oratoria, gdzie w oryginalne dzieła Vivaldiego wpleciona jest muzyka ilustracyjna Fabio Massimo Capogrosso (Primavera [original soundtrack] TU). TO, czyli muzykę współgrającą z fantastycznymi, często bardzo dynamicznymi, pełnymi ekspresji zdjęciami znakomicie się ogląda. TO, w połączeniu z fabułą literalnie wbija w fotel. Czas staje w miejscu, a blisko 2h filmu mija błyskawicznie...

Szkoda, że o filmie nie słychać w mediach. Idźcie nie zwlekając. Moim zdaniem, bez wsparcia, reklamy, "Vivaldi i ja" szybko spadnie z ekranów. Nawet jeśli trafi do streamingu, to atutów dużego ekranu i znakomitego dźwięku nie zrównoważy, a tym bardziej nie przebije miękkość Waszej kanapy i przytulne wnętrze pokoju telewizyjnego :)

"Vivaldi i ja" błyszczy wewnętrznym balaskiem przypadkowo znalezionego klejnotu. Oglądajcie, podziwiajcie zanim zniknie!

"Dom z dwiema wieżami" (Huset med de två tornen), aut. Maciej Zaremba Bielawski, S/PL 2018, książka

"Dom z dwiema wieżami" (Huset med de två tornen), aut. Maciej Zaremba Bielawski, S/PL 2018, książka

Znajomy polecił mi tę książkę. Był ciekawy mojej opinii. Ja zaś byłem ciekawy jakości tego polecenia, gdyż była to pierwsza literacka rekomendacja od osoby, którą znam od bardzo dawna. Książka była niedostępna w mojej lokalnej bibliotece. Kupiłem i przeczytałem :)

Książka jest osobistym reportażem-wspomnieniem skomplikowanych losów rodziny autora. Podążanie za niełatwym śledztwem tropami członków rodziny Macieja Zaremby Bielawskiego nie miałoby dla mnie praktycznie żadnej wartości gdyby nie fakt, że rodzinna saga osadzona jest w realiach historycznych okresu od międzywojnia do czasów współczesnych i odnosi się do zagadnień, które dotyczą wszystkich nas Polaków: stosunków polsko-żydowskich, polsko-niemieckich, polsko-ukraińskich. Ta bardzo osobista, lub pośrednio osobista relacja wnosząca nowe, istotne elementy do mojej wiedzy na wyżej wymienione tematy stanowi dla mnie zasadniczą wartość tej książki. 

Jakiś czas temu przeczytałem książkę "Factfulness", aut. Hans Rosling, (TU) zwracającą zgodnie z rozbudowanym podtytułem uwagę/ostrzeżenie przed pułapką stereotypów, konieczności zastąpienia wiedzy obiegowej, wiedzą realną. Wierzę, że takie książki jak "Dom..." dostarczają elementów rozumianych jako kafelki puzzla do realnej, chociaż wynikającej z bardzo personalnych doświadczeń, wiedzy. Poniżej kilka z nich. 

Opisy stosunków panujących w oflagu są dla mnie pogłębieniem wiedzy o tym, że niemieckie obozy dla oficerów mogły mieć "cywilizowany" charakter. I chociaż nie podejrzewam dowódcy obozu w którym przebywał Oskar - ojciec autora, o szczególny afekt do Polski i Polaków ("Histeria i pogarda. Antypolonizm w Republice Weimarskiej", aut. Grzegorz Kucharczyk - [TU] ), to jednak kodeks, powiedzmy "rycerski", tudzież konieczność postępowania w myśl konwencji genewskiej, powodowały, że zgodnie z książką, paradoksalnie oflagi (te, zarządzane przez Wehrmacht) mogły być najlepszym miejscem do przetrwania wojny. 

"Dobrzy Niemcy" sprawili, że matka autora książki - Żydówka przeżyła wojnę wraz ze swoją matką. Jest tych, "dobrych Niemców" więcej niż TEN jeden, który ocalił Szpilmana, którego zna/o czym wie każdy Polak od czasu "Pianisty" :) 

Jest w tej książce dużo, dobrze i źle o nas, Polakach, o zachowaniu w czasie okupacji w odniesieniu do Żydów. Tak jak w przypadku relacji Polak-Niemiec, tutaj także są elementy stanowiące może nie tyle świeżą wiedzę, ile utwierdzenie się, że tak, mieliśmy kanalie-szmalcowników, ale w przewadze byli ci, którzy Żydów ratowali/pomagali. A nade wszystko było Polskie Państwo Podziemne, które odstrzeliwało szmalcowników. Podoba mi się w "Domu..." właściwe jak sądzę wyważenie proporcji: Polacy - źli/b. dobrzy/ci którzy chcą po prostu przeżyć. Ten okupacyjny polsko-żydowski wątek potwierdza coś co jest logiczne: nie byliśmy w 100% narodem bohaterów (jak domagają się tego dzisiejsi Żydzi). Zważywszy, że za pomoc/ukrywanie Żyda groziła w okupowanej Polsce śmierć, plus ilość "polskich" drzewek w Yad Vashem i tak stawia nas jako naród w absolutnym czubie Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata. "Dom..." potwierdza: Polacy nie byli żydożercami. 

Na temat Żydów/okupacji przeczytałem kilka książek, które powstały, gdy słynną stała się kwestia zbrodni w Jedwabnym i ustawy "Just 447". (godną rekomendacji jest zwłaszcza "Jedwabne anatomia kłamstwa", aut. Ewa Kurek [TU]. "Dom..." stanowi naturalne uzupełnienie tych lektur.

Nie wiedziałem o nadal nie wiem zbyt wiele na temat roku 1968. "Dom..." zachęca do bliższego przyjrzenia się temu. Antyżydowska nagonka, atmosfera tamtych lat, rodzinne dramaty... To jest co najmniej intrygujące, zwłaszcza, gdy ma się w świadomości, że ówczesny aparat bezpieczeństwa, piony śledcze, zdominowany był (sięgam po AI) "przez Żydów od 37%  do blisko 49% na stanowiskach kierowniczych", a termin "żydokomuna" wszedł na stałe do terminologii opisującej lata 50-te/60-te. 

"Dom..." to także treściwa wzmianka o kampanii polsko-ukraińskiej 1918/1919 i jej okrucieństwach. O Wołyniu zamieszkałym przez 70% Ukraińców.  W szkole o tym nie uczyli... Będę musiał o tym poczytać. To (ponownie dla mnie) intrygujący fakt z naszej historii - odstępstwo od budowanego dzisiaj (w dużej mierze jak sądzę za sprawą ruskiej propagandy) stereotypu Ukrainy jako "sztucznego" państwa zaludnianego przez przypadkową zbieraninę różnych narodowości.

Jest tych puzzlowych kafelków jeszcze więcej jak chociażby niejednoznaczna postać Romana Dmowskiego, z jednej strony ojca polskiej niepodległości z drugiej zaś ideologa polskiego nacjonalizmu. Jednak szanując cierpliwość czytelników tego posta nie będę wymieniał kolejnych elementów układanki. Dodam, że mój szacunek budzi dociekliwość i ogrom wykonanej przez autora "Domu..." detektywistycznej roboty jaką było odtworzenie losów jego rodziny. Nie mniejsze uznanie należy się Maciejowi Zarębie Bielawskiemu za wysoki literacki poziom książki. Pomimo potężnego ciężaru gatunkowego rodzinnej historii, tekst dobrze i gładko się czyta, pomimo tego, że fabuła ma układ nieliniowy, a ja zdecydowanie preferuję narrację linearną.

I już na koniec dla tych, którzy wierzą w wartość nagród i wyróżnień. "Dom z dwiema wieżami" otrzymał w roku 2019 nagrodę im. Ryszarda Kapuścińskiego kategoriach: Książka i Przekład Roku. Ma także moje klepnięcie :)

 

"Zaułek koszmarów" (Nightmare Alley), reż. Guillermo del Toro, USA 2021, film

"Zaułek koszmarów" (Nightmare Alley), reż. Guillermo del Toro, USA, 2021, film

Skuszony gwiazdorską obsadą: Bradley Cooper, Cate Blanchett, Willem Dafoe, spodziewałem się czegoś co najmniej interesującego, może nawet intrygującego. Nic z tego! Film w moim odbiorze jest średni czyli 5 w skali filmweb. Ale...

Jest w nim spora dawka scen z Cate Blanchett. W moim przekonaniu jej postać jest wystylizowana mając za pierwowzór, inspirację postać Tamary Łempickiej, a bibeloty, meble, wnętrze w którym rozgrywa się większość scen z udziałem Cate Blanchett jest utrzymane w stylu art deco, którego ikoną jest właśnie T. Łempicka. Elegancja, stylizacja,  spójność poszczególnych kadrów zrobiła na mnie duże wrażenie. Te sceny (podobnie jak cały film) są znakomicie sfotografowane. Widać też duży udział postprodukcji w kreacji kolorów, nasycenia barwą. To się świetnie ogląda! Zdjęcia, kolor są mocną stroną tego filmu. Jednak cieniutki, niewiarygodny i naiwny wątek dramatyczny dyskwalifikuje ten film jako godny rekomendacji. Ale...

Jeśli wśród czytelników tego posta są fani twórczości Tamary Łempickiej lubiący estetykę art deco, to warto jest się pomęczyć. Cate Blanchett pojawia się mniej więcej w połowie filmu. Jest zjawiskowa :)

"Troublesome Young Men: The Rebels Who Brought Churchill to Power and Helped Save England". aut. Lynne Olson, USA, 2008. książka

"Troublesome Young Men: The Rebels Who Brought Churchill to Power and Helped Save England". aut. Lynne Olson, USA, 2008. książka

Siedzieliśmy u dawno niewidzianych znajomych sącząc single malty. Nominalnie właśnie po to się spotkaliśmy. Gospodarz postanowił uszczuplić SWOJE zapasy szlachetnego destylatu, a zaproszeni goście, w tym ja, mieli się walnie do tego przyczynić. Prowadzona w trakcie degustacji rozmowa zataczała obszerne kręgi, gdzie jednym z tematów była historia II-giej Wojny. Padło nazwisko Lynne Olson, amerykańskiej dziennikarki i autorki specjalizującej się w historii II-giej Wojny. Natychmiast przypomniałem sobie przeczytaną wiele lat temu, znakomita książkę napisaną wraz ze Stanleyem Cloudem pt. "A Question of Honor. The Kosciuszko Squadron. Forgotten Hersoes of World War II" (Sprawa Honoru. Dywizjon 303 Kościuszkowski. Zapomniani Bohaterowie II Wojny Światowej). Książka, którą przeczytałem w oryginale i jakiś czas później w przekładzie na polski bardzo mi się podobała. To świetnie, detalicznie opowiedziana historia udziału polskich pilotów w Bitwie o Anglię ze szczególnym uwzględnieniem przyczyn niesłychanej, śmiertelnej skuteczności Dywizjonu 303 w starciach z Luftwaffe. Autorzy potraktowali polskich pilotów z wyjątkową atencją nie szczędząc słów dezaprobaty dla angielskiego rządu i Anglików, którzy nie tylko nie zaprosili Polaków do parady zwycięstwa, ale także wszelkimi możliwymi sposobami starali się ich pozbyć z Wysp. Pilotów-bohaterów, których chwilę wcześniej wielbili, byli gotowi nosić na rękach... 

Jak się okazało gospodarz miał okazję poznać osobiście Lynne Olson, a przy okazji stał się właścicielem "Troublesome Young Men" w twardej oprawie, wraz z imienną dedykacją autorki. Książka trafiła w moje ręce. 

Podobała mi się. Początek lektury nie był łatwy, zachęcający. Autorka wprowadzając czytelnika w historię wyniesienia Churchilla na urząd premiera szczegółowo opisuje życiorysy, środowisko, koligacje kolejnych, tytułowych "rebeliantów". Sypią się nazwiska, tytuły, nazwy posiadłości, wzajemne powiązania i zależności. Moja wiedza na temat ówczesnej, brytyjskiej klasy politycznej była żadna. Większość opisywanych postaci była mi zupełnie obca, wręcz obojętna. Jednak w miarę postępów w lekturze zaczynała pochłaniać mnie atmosfera towarzysząca defetyzmowi rządu Chamberlaina prowadzącego politykę ustępstw (appeasement), jego słynnej deklaracji po powrocie z Berlina (wrzesień 1938): "Przywiozłem wam pokój z honorem. Wierzę, że to pokój dla naszych czasów". Lynne Olson analizuje także, i jest to szalenie ciekawe, ciężką atmosferę "fałszywej wojny", która stopniowo uświadamiała angielskiemu społeczeństwu fałsz "snów o potędze" propagowanych przez spolegliwe wobec rządu media. Jest w tej książce miejsce także dla Polski. Autorka bezwzględnie piętnuje brytyjski rząd za bezczynność, brak podjęcia działań zbrojnych w ślad za wypowiedzeniem Niemcom wojny, do czego zobowiązywał Wielką Brytanie (i Francję) traktat z Polską. Bolą krótkie, ale sugestywne opisy euforii mieszkańców Warszawy wiwatujących pod ambasadami Francji i Wielkiej Brytanii na wieść o wypowiedzeniu przez sojuszników wojny. Złość i gorycz towarzyszy relacjom o brawurowych akcjach polskiej armii, która za wszelką cenę chciała powstrzymać Niemców przez co najmniej 2 tygodnie, bo wówczas, po dwóch tygodniach właśnie, w myśl traktatów, do działań miały przystąpić armie Anglii i Francji. Zamiast sojuszników Polska ujrzała na wschodniej granicy najeźdźców ze wschodu (17 wrzesień 1939)...

Markowi Twainowi przypisuje się powiedzenie: "Historia może się nie powtarzać, ale się rymuje". Zbieżność polityki ustępstw wobec Hitlera z brakiem twardego stanowiska wobec Putina/wojny na Ukrainie jest oczywista. Świat popełnia dzisiaj te same błędy, które zrobiono, gdy do władzy doszedł Hitler. Książka "Troublesome Young Men" jest z jednej strony analizą tych błędów, z drugiej zaś dowodem, że kilku prawych, odważnych polityków było w stanie dokonać przełomu, rebelii, przestawić Wielką Brytanię, jej gospodarkę, społeczeństwo na bezwzględną walkę  z niemiecką agresją. Zanim to nastąpiło pozwolono jednak deptać Hitlerowi wszelkie umowy, przyglądając się biernie łamaniu postanowień traktatu wersalskiego, militaryzacji Nadrenii, wchłonięciu Austrii, stopniowej likwidacji Czechosłowacji. A potem? Potem był 1-szy września 1939 - początek II Wojny Światowej. Jednak trzeba było jeszcze nieudanej kampanii norweskiej (kwiecień 1940) i niesławnej ewakuacji spod Dunkierki (maj/czerwiec 1940) zanim Winston Churchill został premierem (10 maja 1940) i obiecując "krew, pot i łzy" rozpoczął, wraz z aliantami, żmudną drogę do zwycięstwa. Ciekawe co jeszcze musi zrobić Putin, żeby świat zjednoczył się przeciw niemu... Zdetonować bombę atomową? 

Mogę rekomendować "Troublesome Young Men" tym, którzy interesują się zarówno historią jak i meandrami polityki. Ta książka jest także głęboką analizą ludzkich postaw i zachowań grupy relatywnie młodych ludzi, którzy ryzykując swe kariery polityczne dokonali wyłomu w partii do której należeli (Partia Konserwatywna; Torysi) co w przypadku  niepowodzenia rebelii równoznaczne było z politycznym samobójstwem.

Jak zaznaczyłem wyżej przeczytałem książkę w oryginale. Dopiero teraz pisząc tego posta widzę, że książka została przetłumaczona na język polski. Wygląda na to, że było tylko jedno polskie wydanie i jeśli jest dostępna to tylko jako używana. Właśnie kliknąłem jej kupno :) Piszę o tym, o czytaniu w oryginale, gdyż jakiś czas temu, w ramach treningu/podtrzymania znajomości języka, podjąłem postanowienie czytania wybranych anglojęzycznych książek w oryginale właśnie. To fajny trening, wręcz przyjemność. Do tej pory nie było to zbyt duże wyzwanie. W przypadku "Troublesome Young Men" jest zgoła inaczej. Użyty tutaj język angielski nie jest prostym angielskim-amerykańskim, czy typowym powieściowym angielskim. Mam wręcz wrażenie, że w przypadku TEJ książki autorka pokusiła się o stylizację języka na angielszczynę z "wyższych sfer". Książka dotyczy polityki, a tę uprawiali absolwenci Oxford, Eaton, Harrow, czyli elitarnych brytyjskich uczelni, gdzie zdobywała wiedzę klasa wyższa - klasa rządząca (ruling class). Ponadto książka zawiera wiele terminów, idiomów, określeń, które nie są oczywiste w tłumaczeniu na polski, gdyż często ich znaczenie odnosi się do czysto brytyjskich tradycji parlamentarnych, obyczajowych. Język tej książki jest zupełnie inny, trudniejszy (dla mnie) niż język wcześniej przeczytanej książki tej samej autorki - "A Question of Honor". Domyślając się, chociaż to ryzykowne, że jest to świadomy zabieg stylistyczny mający na celu lepsze oddanie atmosfery, reguł w myśl których funkcjonowała brytyjska upper class, chylę czoła przed kunsztem literackim Lynne Olson. Dlatego też rekomenduję oryginalną wersję tej książki wszystkim tym, którzy znajdują przyjemność w poszerzaniu swojej wiedzy nie tylko historycznej, ale także językowej. Jednak ostrzegam. Łatwo nie było :)

A zapasy single malts? Coś tam zostało... Gospodarz zapewnił, że wkrótce będziemy kontynuować dzieło zniszczenia :)

"Odyseja" (The Odyssey), reż. Christopher Nolan, USA, GB, 2026, film

"Odyseja" (The Odyssey), reż. Christopher Nolan, USA, GB, 2026, film

Byliśmy w kinie w trójkę. Bezpośrednio po seansie nieunikniona była szybka wymiana opinii na temat filmu. Moi znajomi krzywili się na "kwadratową" grę kreującego główna role Matta Damona, ja zaś krytykowałem pomysł dosłownego potraktowania tekstu Odysei. W zasadzie nie lubię prób oceny filmu (książki/muzyki itp.) bezpośrednio po jego obejrzeniu. Wole dać dziełu chwilę na spokojny "pobyt" w głowie, pozwolić mu na zagnieżdżenie się w myślach. Wówczas, w chwilach kiedy pozwalam sobie na komfort "myślenia o niczym", owo zagnieżdżone dzieło często wraca do mnie wędrując w nieskrępowany sposób po meandrach pamięci wywołując skojarzenia, przywołując myśli/obrazy, wytyczając inną niż wcześniej, bezpośrednio w trakcie w trakcie/po seansie, ścieżkę dotarcia do moich emocji. Lubię ten stan, bawi mnie ten proces. Być może taki sposób oceny jest zwodniczy, wiodący na manowce. Jednak jeśli po upływie kilku dni potrafię przywołać konkretne obrazy, przypomnieć sobie atmosferę wybranych scen, być może nawet zanucić kilka akordów muzyki, to jest to dla mnie sygnał, że dane dokonanie wyrasta (dla mnie) ponad przeciętność.

"Odyseja" nie budzi we mnie takich emocji. Rozczarował mnie. Miałem zdecydowanie większe oczekiwania, nadzieje z produkcją reżysera, który zrobił m.in. "Interstellar", "Oppenheimera", "Dunkierkę". W moim odbiorze film zasługuje na ocenę "średni", czyli 5 w 10-cio punktowej skali filmweb.

Rację mieli moi znajomi uważając, że Matt Damon nie uniósł roli Odyseusza. Oniryczność postaci Odyseusza wymaga moim zdaniem innego, szerszego aktorskiego emploi. Jaka jest specjalność Matta Damona każdy wie. Christopher Nolan pewnie też :) Mógł zatrudnić jakiegoś "kaskadera" chociażby do scen z Kalipso, gdzie Odys pasiony kwiatami lotosu odleciał w niebyt na całe 7 lat zapominając o Penelopie. I nic dziwnego. Kalipso owszem, owszem :) Wiele scen, nie tylko w tym wątku, kręconych było w zbliżeniach, a te zdecydowanie nie służyły Mattowi Damonowi.

Wydaje mi się, że największym błędem Ch. Nolana jest dosłowne potraktowanie tekstu Odysei. (Zaznaczam, że nigdy nie czytałem Iliady i Odysei; to co wiem o ich treści to różnego rodzaju skróty, streszczenia i odniesienia). Zdjęcia starcia z Cyklopem, transformacja towarzyszy Odysa przez Kirke, groza Charybdy i Scylli wyglądają nieudolnie, groteskowo, gdyż jakość efektów specjalnych (po chwili zastanowienia - Scylla jako spec efekt ujdzie) jest poniżej standardów wyznaczonych przez współczesne produkcje z kategorii fantasy. Raził mnie także epizod z Cyklopem Polifemem, a w nim odbiegające od oryginału, wyjaśnienie sposobu w jaki Odys wraz z towarzyszami uciekł z jaskini tej paskudy. Cały ten wątek potraktowany jest aż nadto pobieżnie. Z filmu nie wynika, że Polifem będący synem Posejdona i figlarnej nimfy Toosy, po oślepieniu przez Odysa i jego kompanów, poprosił tatusia o wsparcie. Ten zaś skazał Odysa wraz z kolegami na dziesięcioletnią tułaczkę po bezkresie Morza Egejskiego, proponując w pakiecie all inclusive szereg różnorakich atrakcji. Club Med w pierwotnej postaci :)  

Próba ekranizacji Odysei przez Ch. Nolana nie jest pierwsza i jedyna. Nie widziałem wcześniejszych, ale też nie słyszałem, żeby poprzednie próby odniosły znaczący sukces. Widać przeniesienie na ekran uznanych za arcydzieła literatury greckich eposów łatwe nie jest. Warto wspomnieć, że właśnie problemy ze scenariuszem do filmu "Odyseusz" są punktem wyjścia do "Pogardy" (1963) Jean-Luc Godarda/(Bradot/Piccoli), filmu uważanego przez wiele autorytetów za wybitny. 

Jedyną znaną mi osobą, której dosłowne odczytanie zwłaszcza Iliady (i Odysei) i nie mniej dosłowna jej interpretacja przyniosła sukces jest niejaki Heinrich Schliemann - archeolog amator. W czasie, kiedy wojnę trojańską uznawano za legendę, potraktował wskazówki/opisy zawarte w eposach z pełną powagą. W rezultacie rozkopał (1870 r) wzgórze Hissarlik (dzisiaj Turcja) kryjące ruiny Troi, a chwilę potem (1874 r) z powodzeniem prowadził wykopaliska w Mykenach znajdując tzw. "skarb Agamemnona".

Oczywistym zarzutem wobec reżysera jest jawna prowokacja jaką jest obsadzenie czarnej aktorki w roli Heleny Trojańskiej. Żeby ona przynamniej ładna była, lub miała w twarzy coś, czego nie ma żadna inna(1)... Ten pomysł-prowokacja byłby nawet fajny, mocniejszy, gdyby w miejsce Heleny stanął Heniek :) Wówczas... Skowyt, literalny Koniec Świata! Bo właśnie wydaje mi się, że Nolanowi w rezultacie, co wybrzmiewa w końcówce filmu, chodzi o koniec świata, takiego jaki znamy, znaliśmy. Christopher Nolan, który jest także autorem scenariusza dopisuje moim zdaniem do przesłań niesionych przez "Odyseję" swoje przemyślenia, jęki i utyskiwania nad kondycja współczesnego świata. Czyli, to nadal moje zdanie, przez 99% procent czasu ekranowego cytuje praktycznie dosłownie "Odyseję", aby na końcu odnieść się do bieżących problemów naszej cywilizacji, ze szczególnym wskazaniem, jak sądzę, na "wędrówkę ludów" - imigrację. 

Moim zdaniem sposób w jaki reżyser/autor scenariusza zamyka historię Odyseusza jest zgrzytem koncepcyjnym, pęknięciem "doklejonym" do tego czym jest "Odyseja" (której jak zaznaczyłem na początku nie czytałem) w swoim oryginalnym tekście, swoim przesłaniu. 

"Odyseja" jest w jakimś stopniu moralitetem. Wśród wielu humanistycznych wskazówek/przesłań jest i ta odnosząca się do nakazu gościnności. Źródłem tego prawa był  Zeus. Gościnność jako cnota wielokrotnie eksponowana jest w "Odysei". Penelopa nie śmiała postępować wbrew boskiej woli. Karmiła i poiła rzeszę zalotników przez 10 lat nieobecności swojego męża (w sumie Odyseusz był poza domem 20 lat; oblężenie Troi 10 i 10 lat powrót). Tak! To jak traktujemy gości jest wyznacznikiem poziomu kultury, miarą człowieczeństwa. Jednakże boskich praw muszą przestrzegać także goście. Są goszczeni tak długo, jak długo nie zaczną łamać boskich nakazów, domowego miru - podstawy harmonii i szczęścia. Gdy goście-zalotnicy naruszyli pakt o nieagresji pozwalający Penelopie tkać i pruć, a im czekać i biesiadować, wracający z przydługiego, żeglarskiego wypadu :) gospodarz wraz synem i wiernymi służącymi bezwzględnie przywrócił porządek. Howgh! Tu powinien nastąpić koniec, ale film trwa dalej, a to co jest w tym "dalej" pogłębia moją ujemną ocenę "Odysei" by Christopher Nolan. 

Pójdziecie, obejrzycie, będziecie mieli własną opinie. Jak zwykle do tego zachęcam, przy okazji przypominając że: film jest dluuuuugi, w klimatyzowanych kinach (byłem w Kinotece) jest chłodno. Nie pijcie kawy przed seansem i zabierzcie ze sobą lekki polar :)

foto Steve McCurry

(1) Gdy dumałem nad kategoriami "wyróżniającej inności", pamięć podrzuciła mi zdjęcie "Afgańska dziewczyna" z okładki NatGeo z 1985 roku, którego autorem jest Steve McCurry. (TU) historia Sharbat Guli, dziewczyny ze zdjęcia.

foto Fundatorres

(2) Prośba. Na platformie crowdfundingowej "Funadatorres" trwa zbiórka na operację zdeformowanej prawej ręki małej Milenki (TU)  Rozważcie proszę możliwość wzięcia udziału w tej zbiórce. Każda, nawet niewielka kwota ma znaczenie. Ja oczywiście już się dorzuciłem :)

Jeśli uważacie za stosowne podajcie info o zbiórce dalej.

Więcej o Milence >>>> TU

                                >>>> TU

  

Kopiec Powstania Warszawskiego, wtorek 2026.08.04, rowerowe

 Kopiec Powstania Warszawskiego, wtorek 2026.08.04, rowerowe

Od jakiegoś czasu uroczystości rocznicy Powstania Warszawskiego
odbywają się w innych niż Kopiec Powstania Warszawskiego miejscach. Jednak
moi rowerowi koledzy i ja tradycyjnie odwiedzamy właśnie Kopiec, żeby zapalić znicze. 

W tym roku trasa byłą inna niż zwykle. W kierunku
Kopca pojechaliśmy Mostem Świętokrzyskim, wróciliśmy
Mostem Południowym. Większość dystansu po asfaltach 
i kostce. Było inaczej niż zwykle, ale fajnie.

"Sny o pociągach" (Train Dreams), aut. Denis Johbson, USA 2021 (PL 2025), książka

"Sny o pociągach" (Train Dreams), aut. Denis Johbson, USA 2021 (PL 2025), książka

Widziałem film (TU). Podobał mi się. Sprawdziłem, czy książka na podstawie której powstał film jest dostępna w mojej bibliotece. Była. Przeczytałem. Podobnie jak film podobała mi się. Film jednak zrobił na mnie większe wrażenie. Sądzę, że jest to wynik innych środków wyrazu. Film operuje zdecydowanie szerszą paletą możliwości oddziaływania na wyobraźnię niż książka. Do tego słów w nim niewiele. Zostawia to mnóstwo przestrzeni na puszczenie wodzy fantazji widza, który w zależności od własnych doświadczeń, wrażliwości może sobie dopowiedzieć (dowyobrazić) to co w filmie pozostaje otwarte, domyślne. Książka, słowo pisane działa inaczej, ale nie znaczy to, że książka jest gorsza, niewarta przeczytania. Z książki dowiadujemy się więcej na temat bohatera, ludzi i miejsc w których funkcjonuje. Tak, jest bardziej dosłowna, ale to moja opinia.

Odbieram książkę (podobnie jak film) jako rodzaj ballady snującej opowieść o "żywocie człowieka poczciwego" :). Pomimo, że nie każdy/każda z nas jest drwalem/pracownikiem leśnym, to przecież łatwo jest się utożsamić z bohaterem książki, który, jak każdy z nas, żmudnie buduje swoje życie, dźwigając (jak każdy z nas) krzyż niepowodzeń, porażek, nawet katastrof. Jest w tej skromnej, naznaczonej tragedią egzystencji miejsce na "sny o pociągach", odloty i fantazje, które w jakimś stopniu niwelują ból strat, ból istnienia. Bo w jakimś stopniu jest to także opowieść o szczególnej cesze w którą jesteśmy wyposażeni - o zdolności przetrwania, podniesienia się z praktycznie każdego upadku. Z racji skromnej objętości (112 stron) film/książka są bardziej etiudą niż balladą. W zwięzłej formie autor używając prostego języka zawiera całe życie bohatera - Roberta Graniera, potwierdzając prawdę zawartą w tytule zdecydowanie wcześniejszego (1997) dokonania Budki Suflera, płyty zatytułowanej  "Nic tak nie boli jak życie" :)

Imieninowa pętelka, sobota 2026.07.25, rowerowe

 Imieninowa pętelka, sobota 2026.07.25, rowerowe

Prom Karczew - Konstancin. Sezonowa promowa przeprawa pozwala na inną niż zwykle
weekendową jazdę. Znaczna część pętli biegnie po utwardzonych drogach. Ich
atrakcyjność dla jeźdźców mtb jest problematyczna, ale jednak inna niż zwykle.
Dlatego czasami (w tym przypadku powodem były imieniny Krzysztofa - patrona
podrózników:)) decydujemy się na taki właśnie przejazd, zahaczając o znane 
i licznie odwiedzane przez kolarzy szosowych Gassy.

Pętla 58 km/2:57h. Fajna alternatywa.
Można ją zrobić całą rodziną. Przeprawa
promem jest ciekawą atrakcją, a liczne
bary ulokowane wzdłuż lewego brzegu
Wisły pozwalają na komfortowy odpoczynek,
uzupełnienie płynów i kalorii. 

Mistrzostwa Polski MTB XC, 2026.07.18-16 Polanica-Zdrój, rowerowe

Mistrzostwa Polski MTB XC, 2026.07.18-16, Polanica-Zdrój, rowerowe

Konkurencja e-bike Kobiety.
1. Aniela Magdziarczyk
2. Patrycja Jeziorska
Konkurencja "e-bike" to nowość w Mistrzostwach 
Polski. Wystartowały trzy Panie. Dojechały dwie.
Trzecią wyeliminował defekt. Druga przyjechała 
synowa-Patrycja. która po urodzeniu syna wraca
do ścigania. Powoli. Jest karmiącą mamą. Radykalne
diety nie mają zastosowania :)

Konkurencja e-bike Panowie.
1. Michał Topór
2. Marcin Motyka
3. Dawid Jona
Ściganie na e-bikach wymaga myślenia o pojemności baterii,
poziomie wspomagania, który "wyżera" energię z szybkością
zależną od trybu. Wszyscy jadą na najwyższym trybie "turbo".
Marcinowi Motyce, który przez 98% dystansu prowadził
ze stała przewagą około 10s w końcówce zabrakło prądu
i "system" automatycznie włączył niższy stopień wspomagania.
W rezultacie przyjechał drugi.
Większa bateria nie gwarantuje sukcesu, ale gdy stawka jest
wyrównana jej pojemność robi różnicę...

Konkurencja Elita Mężczyzn XCO.
(rowery tradycyjne :))
1. Krzysztof Łukasik.
2. Helta Filip
3. Karol Ostaszewski
Krzysztof Łukasik, którego trenerem jest Maciek 
Jeziorski (jezior.bike) sięgnął po tytuł Mistrza Polski
w kat. XCO 4 raz. Warto dodać, że był także Mistrzem Polski
w kat. short-track w latach 2022 i 2023 (w tym roku był w tej
kat. 3 [upadek]), oraz Mistrzem Polski w mtb mataronach (XCM)
w roku 2024.

Krzysztof Łukasik. W tym roku zajął trzecie
miejsce w Mistrzostwach Europy w kat.
mtb maraton (XCM). Pozostaje dominatorem
na polskiej scenie mtb. Jeździ w praktycznie
jedynej zawodowej polskiej ekipie - JBG2.

Wszystkie wyniki MP 2026 >>>> TU

JBG2 Team >>> TU

Trener jezior-bike (w tym roku nie startował w MP - kontuzja) >>> TU 

Chorwacja, kwiecień/maj 2026, żeglarskie

Chorwacja, kwiecień/maj 2026, żeglarskie

Morski, wieczorny klimat [foto Mali]

Byłem w Chorwacji jakiś czas temu (TU). Nie żałowałem wówczas decyzji o wyjeździe, wzięciu udziału w typowo szkoleniowym rejsie, który z racji swojej specyfiki nie był żeglarsko ekscytujący. Decydując się na wyjazd w tym roku popełniłem błąd. Znaczący. Otóż kiedy skontaktował się ze mną uczestnik poprzedniego wyjazdu z propozycją wzięcia udziału w tygodniowym. żeglarskim wypadzie, na żaglowym (a jakże!) jachcie (TU), nie przyszło mi do głowy dopytać o sposób poruszania się wzdłuż wybrzeża Chorwacji: na żaglach, czy na silniku... Wydawało mi się oczywiste, że czarterując jacht żaglowy będziemy ŻEGLOWAĆ, a silnik będzie służył głównie do manewrowania. Ten błąd był praprzyczyną szeregu niesnasek, większych i mniejszych zgrzytów pomiędzy załogą, która w większości preferowała przemieszczanie się "na silniku". To co na jachcie pozostaje na jachcie. Nie będę zatem kontynuował tego tematu. Zwracam jednak, ku przestrodze, uwagę na popełniony przeze mnie błąd, którego konsekwencje ważyły na całym rejsie... Może dzięki temu ktoś z czytających tego posta ominie tę rafę :)

Jazda pod żaglami to prawdziwy fun.

Oczywistym było, że propozycja wzięcia udziału w rejsie nie była wynikiem sentymentów. Organizator szukał wśród znajomych chętnych do wyjazdu, aby podzielić koszty eskapady. Spytałem, czy mogę zaproponować udział mojemu kumplowi      

- Malinie. I w ten sposób wmanewrowałem Malinę w nieomal motorowodniacki, w miejsce żeglarskiego, wyjazd :(

Tym razem wyjazd miał być typowo turystyczny. Poza morskim żeglowaniem chciałem doświadczyć fenomenu Chorwacji - kraju, w którym branża turystyczna generuje około 20-25% PKB (w zależności od metodologii) co jest jednym z najwyższych europejskich wskaźników. Kraju, który od około 20 lat stał się jednym z najważniejszych dla Polaków miejsc spędzania wakacji. Dość szybko okazało się, że opowieści o "uroczych, kameralnych zatoczkach" są prawdą, ale... Gdy poznało się jedną z nich to praktycznie każda kolejna jest prawie identyczna z tą pierwszą :) Kameralność jest wielce problematyczna, gdyż tam gdzie ładnie, spokojnie i głębokość pozwala na rzucenie kotwicy stoi zwykle kilka jachtów... Temperatura wody na przełomie kwietnia/maja nie zachęcała do zbyt długiego, intensywnego pławienia się bez pianki... Tym co przyciągało moją uwagę, wzbudzało zachwyt była nieprawdopodobna malowniczość licznych miasteczek położonych na zarówno  stałym lądzie, jak i na niepoliczalnych wyspach i wysepkach z których słynie wybrzeże dalmatyńskie, które obecnie praktycznie w całości należą do Chorwacji. 

Wnętrze kościoła św. Donata

Zadar. Kościół św. Donata IXw.

Pobieżna, bardziej świadomość niż wiedza o pogmatwanej historii całego basenu Morza Śródziemnego, gdzie w przypadku Dalmacji rządzili Grecy, Rzymianie, potem Bizancjum zastąpione rządami Wenecjan, których wkrótce wyparły Austro-Węgry, nie była w stanie uchronić mnie przed zaskoczeniami takimi jak architektura kościoła św. Donata w Zadarze, zjawiskowe Stare Miasto w Trogirze, czy liczne kościoły z monumentalną kamienną katedrą w Sibeniku na czele. Każdy spacer niezależnie od pory dnia dostarczał nowych wrażeń. A przecież nie byliśmy w Dubrowniku i Splicie, miastach-portach uznawanych za wizytówki Dalmacji...

Faceci w "uniformach"
mają branie:) Mali odrzuca
awanse będącej na panieńskiej
eskapadzie Polki prezentując
przesłanie: "I don't need therapy,
I just need my boat".

A wszystko to w wakacyjnej, wyluzowanej atmosferze południa Europy, w miejscach, gdzie szmaragd morza podkreślony bielą skał wybrzeża miękko przechodzi w błękit nieba, którego horyzont znaczą białe plamki niezliczonych wysp. Mieliśmy to szczęście, że przełom kwietnia/maja nie jest turystycznym szczytem. Starówki miast i miasteczek które odwiedziliśmy nie były jeszcze zatłoczone. Ludzi, zwłaszcza w weekend było jednak sporo. Najlepszą porą na spacery po wąskich uliczkach starówek były godziny przedpołudniowe. 

Tydzień, (w sumie 2, licząc z poprzednim wyjazdem) w Chorwacji to zdecydowanie za mało, żeby zrozumieć turystyczny fenomen tego kraju, ale wystarczająco długo, żeby chcieć tu wracać. Myślę jednak, że ewentualny kolejny wyjazd nie powinien być w 100% dedykowany pobytowi na jachcie. Być może ciekawą odmiana byłby wyjazd wczesną jesienią, po zakończeniu sezonu turystycznego? Wyobrażam sobie, że wówczas temperatura wody bardziej zachęca do uprawiania wszelkich sportów wodnych, zwłaszcza windsurfingu, lub/i żeglowania w sportowym stylu na lekkich jedno-dwuosobowych żaglówkach. Taki wyjazd powinien być jak sądzę dłuższy niż typowy tygodniowy wypad w (prawie) wysokim sezonie. Wiele lat temu miałem okazję być na Rodos w miejscu, które nazywa się Prasonisi (TU) Wówczas było to nieomal dzikie miejsce dedykowane windsurferom. 2-3 niewielkie hoteliki, sklep, 2 wypożyczalnie sprzętu, w tym jedna polska, oraz słynna wówczas, tuż przy plaży restauracja "U Louisa", w której stołowała się większość Polaków. Zero turystów. Sami windsurferzy i pojedyńczy wówczas kitesurferzy. Zero leżaków na plaży, parasoli. Wiatr, plaża, słońce i woda. Czy są jeszcze takie miejsca? W Chorwacji?

"Ostatnia walka" (Mister Brown), aut. Jan Zumbach, PL 2016, książka

"Ostatnia walka" (Mister Brown), aut. Jan Zumbach,  PL 2016, książka

Książka jest znakomita! Rekomenduję ją jako świetną lekturę wszystkim, którzy lubią sensacyjne, barwne, pełne zwrotów opowieści z dużymi pieniędzmi/sukcesami i nie mniej spektakularnymi porażkami w tle. "Ostatnia walka" ma wiele zalet. Najważniejsze to moim zdaniem: prawda - książka jest autobiografią polskiego asa lotnictwa, język - bez zadęć, zbędnej ornamentyki, podkreślający autentyzm przekazu, tempo - tutaj nie ma czasu na nudę, dzieje się wiele, akcja goni akcję.

Nie mam pojęcia, czy ktoś już kupił prawo do ekranizacji "Ostatniej walki". Moim zdaniem ta książka jest praktycznie gotowym materiałem na kinowy hit w stylu "Barry Seal: król przemytu" (American Made), gdzie Tom Cruise gra pilota pracującego dla kolumbijskiej mafii, a może nawet jest w niej potencjał kalibru "Wilka z Wall Street" ze zjawiskowym Leonardo DiCaprio. Tak, warunkiem na sukces filmu jest zatrudnienie do roli tytułowej aktora takiego jak DiCaprio/Cruise formatu i oczywiście stosowny budżet. Sukces murowany!

Muszę także pogratulować Janowi Zumbachowi jeszcze jednej, bardzo istotnej dla spójności akcji umiejętności: praktycznie zero kombatanckiego ronienia łez, wspomnień, rozszarpywania ran, załamywania rąk nad niegodziwością Anglików. Ci, wiadomo, natychmiast po zakończeniu wojny nie tylko nie zaprosili Polaków do zwycięskiej parady, ale niezwłocznie starali się tych, których za obronę angielskiego nieba byli gotowi nosić na rękach, pozbyć/usunąć z Wielkiej Brytanii. Jan Zumbach, podpułkownik RAF-u, poświęca niegodziwości Angoli może 3 kartki skupiając się na toku negocjacji warunków odejścia z RAF-u, w wyniku których uzyskał specjalne, niematerialne przywileje, które okazały się mieć w przyszłości znaczącą wartość.

Jan Zumabch (TU) miał na szczęście podwójne obywatelstwo. Będąc synem szwajcarskiego emigranta posługiwał się szwajcarskim paszportem, dzięki czemu nie musiał wracać do ówczesnej Polski. Chciał być szwoleżerem, został pilotem. Mógł pędzić spokojne, dostatnie życie, ale ułańska fantazja nie pozwalała mu na zwolnienie tempa, migrację zza sterów samolotu na salony nowobogackich.  

Zapewniam! To świetna, pełna zwrotów akcji lektura. A jeśli wyda się Wam, że autor troszkę koloryzuje... Ułanom, malowanym dzieciom się to wybacza :)

Jura Krakowsko-Częstochowska, Podlesice, 05-07.06.2026, rowerowe

Jura Krakowsko-Częstochowska, Podlesice 05-07.06.2026, rowerowe

Okiennik - jeden z najbardziej znanaych ostańców.

Byłem w tym rejonie Polski bardzo dawno temu. Tak dawno, że praktycznie nic z tej wycieczki nie pamiętam poza jedną nazwą - Ojców. Pofałdowany, wyżynny teren od dawna uśmiechał się do mnie zachęcając do wypadu na rower. Aż wreszcie stało się! Malina zorganizował wyjazd "w skałki" (Jura jest najbardziej atrakcyjnym w Polsce miejscem uprawiania wspinaczki skałkowej) dla swojego syna Antka jego kolegi Tadka (obaj po 12 lat) wraz z towarzysząca mu Mamą. Nie wahałem się długo, gdy padła propozycja dołączenia do wyjazdu. Ja oczywiście na rower, ale gdzieś kołatała mi się po głowie chęć spróbowania wspinaczki...

Życie zweryfikowało moje zamiary. Twardy upadek w czasie rutynowej, wieczornej jazdy na rowerze po "moim" lesie kilka dni wcześniej skutkował boleśnie obitymi żebrami i znaczących
rozmiarów dokuczliwym krwiakiem na biodrze/pośladku. Na rowerze od biedy mogłem jeździć. Próbę wspinania byłem zmuszony odłożyć na później. Jednak kiedy chłopcy wraz z rodzicami i instruktorką ruszyli zdobywać okoliczną skałkę pojechałem z nimi, żeby zobaczyć stawianie pierwszych kroków na ostańcu w rejonie góry Zborów. Antek, który regularnie chodzi na ściankowe treningi i zalicza wszystkie możliwe parki linowe "wszedł" w ściankę nieomal z biegu. Tadek musiał się zaadoptować do nowych dla niego wyzwań, ale widać było, że obaj chłopcy dobrze się bawią. 

Potem ruszyłem w objazd terenu z zamiarem dotarcia do Zamku Bąkowiec leżącego na szlaku Orlich Gniazd. Pomimo, że to jeszcze nie pełnia sezonu praktycznie wszystkie liczne ostańce w rezerwacie Góra Zborów były tłumnie oblegane przez skałkowców oraz turystów pieszych. W wielu miejscach obowiązuje zakaz jazdy rowerem. Dotarcie do konkretnych miejscówek było możliwe prowadząc rower. Eksploracja dziewiczych dla mnie terenów wokół miejsca w którym była nasza baza noclegowa - Podlesice, uzmysłowiła mi ogromną popularność jaką cieszy się ten rodzaj wspinania. Byłem świadomy rosnącej od kliku, kilkunastu lat dostępności amatorskich i profesjonalnych ścianek wspinaczkowych, ale nie miałem pojęcia o skali popularności tego sportu w naszym kraju. Podlesice są praktycznie centralnym punktem wypadowym dla fanów wspinaczki z racji bliskości licznych ostańców oraz znaczącej bazy hotelowej. Myślę, że w jakimś stopniu wpływ na popularność skałołażenia mogły mieć liczne na kanałach dokumentalnych filmy o wspinaczce skałkowej: Free Solo (2018), The Dawn Wall (2017), Powstanie w dolinie (2014). Znakomicie sfotografowana przyroda, monumentalne ściany w parku Yosemite, na poły "hippisowska" społeczność wspinaczy, pokonywanie kolejnych wyzwań, łamanie wykraczających poza zdrowy rozsądek kolejnych "niemożliwych" barier. Mnie się podobały :)

 Malina zarezerwował nocleg w świetnym, być może najlepszym miejscu w okolicy, w Trafo Base Camp (TU) Mogę tę miejscówkę polecić wszystkim, którzy lubią schroniskowy klimat, luz, niewyszukane jedzenie (jadłem tam śniadania i zupy), ceniąc przy okazji możliwość spędzenia czasu przy ognisku w sporym ogródku na tyłach budynku. Tu także znajduje się sklep ze wszystkimi niezbędnymi do skało-wspinaczki szpejami. Załoga Trafo uśmiechnięta i zawsze na "tak". To miejsce w którym po prostu fajnie jest przebywać. W tym miejscu także gromadzą się miejscowe skałkowe instruktorki i instruktorzy. Magda, instruktorka Antka i Tadka pochodzi w W-wy, ale przeniosła się do Jury, by realizować swoją pasję. (TU)

W Rezerwacie Góry Zborów jest także kolejna, turystyczna atrakcja - Jaskinia Głęboka. Wejście tylko z przewodnikiem, warto odpowiednio wcześniej zrobić rezerwację/kupić bilety via net, o co zadbał Malina. Niepodziewanie dla mnie samego jaskinia zrobiła na mnie spore, pozytywne wrażenie. Znaczący wpływ na taki odbiór tego miejsca miała osoba przewodnika, który rzeczowo, interesująco opowiadał o procesie tworzenia jaskini, zjawiskach krasowych, stalaktytach, stalagmitach oraz przemysłowym wykorzystaniu kalcytu. Ten ostatni, przemysłowy aspekt wykorzystania jaskini był dla mnie sporym zaskoczeniem.

Oczywistą wartością turystyczną Jury jest szlak Orlich Gniazd. W Trafo kupiłem "Rowerowy Szlak Orlich Gniazd" i pojechałem odwiedzić największy na Szlaku zamek, a właściwie jego ruiny - Ogrodzieniec. Wokół zamku mnóstwo straganów z pamiątkami, lody, gofry itp. Niedziela, dużo turystów pomimo, że to jeszcze nie pełnia sezonu. Wielkość zamku robi wrażenie. Masywna, jasna bryła budowli prezentuje się znakomicie na tle nieba. Nic dziwnego, że nakręcono tu sceny do kilku filmów: Janosika, Zemsty i Wiedźmina. Wejście na teren ruin zamku jest płatne. Spacer po murach z rowerem to spore wyzwanie, więc poprzestałem na zjedzeniu lodów i wypiciu kawy w jednym ze straganów pod murami zamku.

Myślę, że wrócę do Jury z moją bike-ekipą. To świetne miejsce na kolarstwo krajobrazowe, a przejechanie całego Szlaku Orlich Gniazd (190 km) stanowi rodzaj fajnego wyzwania. Można się zagiąć, zrobić to od jednego dosiadu. Można także podzielić na kilka etapów rezerwując więcej czasu na podziwianie przyrody, zwiedzanie zamków, lody, miejscowe wypieki, próbę wejścia na jakiś niezbyt duży, na początek, kamień. El Capitan czeka :)